Sint Jacobskruidskruid: Een overzicht van de situatie

Meteen naar de inhoud!

drenthe.sp.nl

SP in de regio

WORD NU LID!

SP Drenthe :: Opinie

Sint Jacobskruidskruid: Een overzicht van de situatie

Algemeen

Over het Sint Jacobskruiskruid wordt op dit moment heel veel geschreven en nog veel meer gesproken. Opvallend is dat veel bronnen elkaar tegenspreken of dat experts, zoals gewoonlijk, het niet met elkaar eens zijn.

Het Sint Jacobskruiskruid heeft letterlijk een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt. Kwam deze plant een goede 14 jaar geleden vrijwel niet voor in Nederland, tegenwoordig is de plant volop te vinden in weilanden, duinen, zandgronden en bermen.

Voorstanders van de bestrijding wijzen op de explosieve verspreiding van de plant in combinatie met het feit dat de plant giftig is. Tegenstanders van de bestrijding menen dat het allemaal buiten proportie getrokken wordt en wijzen op het feit dat het Sint Jacobskruiskruid niet de enige alkaloïde plant die er in Nederland in het wild groeit.

De Plant

Het Jacobskruiskruid (Senecio Jacobaea) behoort tot de familie van compositae (samengesteldbloemigen) en tot het geslacht Senecio. Het geslacht Senecio bevat een groot aantal soorten die nagenoeg over de gehele wereld verspreid zijn. In Nederland komen vooral naast het Jacobskruiskruid het klein kruiskruid en moerasandijvie voor.
Het Jacobskruiskruid wordt aangetroffen in bermen, graskanten bosranden, duingebieden en in weilanden. Tegenstanders van bestrijding gebruiken het feit dat de plant niet op intensief begraasde gebieden zich kan vestigen als een argument in hun voordeel. Echter op diverse plekken in Nederland zijn waarnemingen gedaan van de aanwezigheid van het Sint Jacobskruiskruid dat op plaastsen groeide die intensief werden begraasd (o.a. in het safaripark Beekse Bergen). Het Sint Jacobskruiskruid vestigt zich makkelijk op extensief onderhouden weilanden. De plant heeft een forse stengel met ingesneden bladeren met mooie gele bloemen die veel aan grote madeliefjes doen denken. Het is een taaie plant die er vaak als een der eersten in slaagt om een stuk grond te koloniseren.

Het Jacobskruiskruid is een zeer vruchtbare plant die zicht buitengewoon snel verspreidt. Iedere aparte plant produceert om de twee jaar 150.000 zaden met een kiemkans van 70 procent.

Kruiskruidigen zijn tweejarige planten. Ze wortelen, zoals zoveel andere pioniersplanten, zeer diep. Tijdens het eerste jaar wordt er een groene rozet van scherp getande bladeren gevormd dat vlak en dicht tegen de bodem groeit. In het twee jaar schieten een aantal forse stengels op, die dikwijls lichtrood tot paars gekleurd zijn. De hoogte bedraagt 30 centimeter tot een meter. De bloemen bloeien vanaf begin juni tot en met oktober. Na het bloeien veranderen de bloemhoofdjes in grijs pluis waarmee het rijpe zaad zich via de wind kan verspreiden.

De Natuurwaarde van de Plant

Het Sint Jacobskruiskruid heeft in de natuur alleen een rol voor vlinders, en in het bijzonder de Sint Jacobsvlinder. Het Sint Jacobskruiskruid is een waardplant voor deze vlinder. Daarnaast is de plant een nectarplant voor overige vlindersoorten en hommels. Zaden worden tot zover bekend, niet gegeten door vogel- of diersoorten. Alleen de rupsen van de Sint Jacobsvlinder zijn in staat van deze plant te leven. Zij vreten hem helemaal kaal. Als gevolg hiervan is de rups van de Sint Jacobsvlinder (ook wel bekend als zebrarups) zeer giftig. De rups van de Sint Jacobsvlinder leeft, ondanks wat zijn naam doet vermoeden, niet exclusief op de Sint Jacobskruiskruid. De rupsen zijn terug te vinden op alle Kruiskruidigen. De rupsen van de Sint Jacobsvlinder worden niet gegeten door vogels of andere rupsetende dieren vanwege zijn giftigheid. Ook de plant zelf wordt niet gegeten vanwege zijn hoge giftigheid door andere dier- en insectsoorten.

De Verdediging van de plant

De plant verdedigt zich op een aantal manieren tegen 'natuurlijke' vijanden. Het bekendste daarvan is zijn giftigheid. Als de plant kaalgevreten wordt of hij wordt gemaaid, dan gebeurt er iets unieks met deze plant. Hij verandert van een tweejarige in een driejarige plant. Het volgende seizoen is de plant 'gewoon' weer terug te vinden op dezelfde plek. Bemaaiing/kaalvreten heeft dus slechts een tijdelijke werking op de verspreiding van de plant. Overigens is deze eigenschap bij veel pioniersplanten aanwezig, denkt u maar eens aan de paardebloem.

De Giftigheid

De giftigheid van de plant is te danken aan het feit dat het vol zit met alkaloïden. In het bijzonder de pyrrolizidine-alkaloïden (afgekort: PA). Deze stof werkt in op de lever van het dier dat de plant eet. De lever is een orgaan dat vele functies heeft en één daarvan is het neutraliseren van giftige stoffen. Het is deze functie die door de PA wordt aangevallen. Levercellen zijn in staat om zichzelf te herstellen. De PA's verhinderen dit herstel en beschadigen daardoor de levercellen voor goed. Het gif doet vaak niet in een keer zijn werk maar werkt cumulatief. Dat is precies de reden waarom deze stof vaak ook wel als sluipmoordenaar betiteld wordt. Het gif kan ook in de bloedbaan terecht komen via aanraking. Het is in staat om door de huid heen te dringen.

Vervolg